คู่มือทำพินัยกรรมและมรดกในไทย

ปรับปรุงเนื้อหา: 2026-10-29

รูปแบบพินัยกรรมเป็นจุดเริ่มต้นของการตรวจความสมบูรณ์ ไม่ใช่เอกสารทุกฉบับต้องมีพยาน พินัยกรรมแบบเขียนเองทั้งฉบับต้องเขียนข้อความ วัน เดือน ปี และลงลายมือชื่อเองตามมาตรา 1657 ควรทำให้ระบุตัวผู้รับและขอบเขตทรัพย์ได้แน่นอน แต่การไม่แจกแจงทรัพย์ทุกรายการไม่ทำให้พินัยกรรมเสียไปโดยอัตโนมัติ คู่มือนี้อ้างอิงคู่มือทะเบียนพินัยกรรมของกรมการปกครอง ไม่ใช่การรับรองเอกสารรายบุคคลโดยทนาย

สรุปสั้น

มาตรา 1656 กำหนดให้พินัยกรรมแบบธรรมดาเป็นหนังสือ ลงวัน เดือน ปี ผู้ทำลงลายมือชื่อต่อหน้าพยานอย่างน้อยสองคนพร้อมกัน และพยานลงชื่อรับรองในขณะนั้น ไม่ต้องจดทะเบียนอำเภอหรือเขตเพื่อให้สมบูรณ์ ส่วนแบบเขียนเองทั้งฉบับตามมาตรา 1657 ไม่ต้องมีพยาน

ขั้นตอนทำตามได้จริง

1
สำรวจทรัพย์สินและทายาท
ระบุทรัพย์สินทั้งในและต่างประเทศ และทายาทโดยธรรมตามประมวลกฎหมายแพ่ง
2
เลือกแบบและตรวจเงื่อนไขเฉพาะ
มีแบบธรรมดา ม.1656 เขียนเองทั้งฉบับ ม.1657 เอกสารฝ่ายเมือง ม.1658–1659 เอกสารลับ ม.1660 และด้วยวาจาในพฤติการณ์พิเศษ ม.1663 ไม่ใช้ขั้นตอนของแบบหนึ่งแทนอีกแบบ
3
ตรวจผู้รับ ผู้เขียน และพยาน
มาตรา 1653 ห้ามผู้เขียน พยานและคู่สมรสของบุคคลเหล่านี้รับทรัพย์ตามพินัยกรรม ส่วนคุณสมบัติพยานให้ตรวจ ม.1670 การเป็นทายาทโดยธรรมเพียงอย่างเดียวไม่ใช่ข้อห้ามพยานตามมาตรานี้ แต่ควรเลือกผู้ไม่มีส่วนได้เสีย
4
รักษาต้นฉบับและจัดการขั้นตอนเจ้าหน้าที่
เก็บต้นฉบับให้ปลอดภัยและให้ผู้ที่เหมาะสมทราบที่เก็บ แบบธรรมดาและเขียนเองทั้งฉบับไม่ต้องจดทะเบียน ส่วนเอกสารฝ่ายเมือง เอกสารลับและด้วยวาจาต้องตรวจขั้นตอนเกี่ยวกับเจ้าหน้าที่ของแต่ละแบบ

ข้อควรระวัง

ข้อกำหนดยกทรัพย์ให้ผู้รับที่ต้องห้ามตาม ม.1653 อาจเป็นโมฆะตาม ม.1705 ต้องแยกผลต่อข้อกำหนดออกจากผลต่อทั้งฉบับ ไม่สรุปว่าพยานเป็นทายาทแล้วพินัยกรรมทั้งหมดเสีย
ทรัพย์สินต่างประเทศอาจต้องพินัยกรรมแยกตามกฎหมายของประเทศนั้น

คำถามที่พบบ่อย

พินัยกรรมเขียนเองใช้ได้ไหม

ใช้ได้เมื่อข้อความทั้งหมด วัน เดือน ปี และลายมือชื่อเป็นของผู้ทำเองตาม ม.1657 ไม่ต้องมีพยาน หากพิมพ์ข้อความแล้วลงชื่อจะไม่ใช่แบบเขียนเองทั้งฉบับ ต้องตรวจรูปแบบอื่นที่ใช้จริง

ไม่ได้เป็นบุตรโดยสายเลือดหรือยังไม่จดรับรอง จะหมดสิทธิมรดกไหม

ไม่ควรตัดสิทธิก่อนตรวจฐานะ ม.1627 ให้บุตรบุญธรรมและบุตรนอกสมรสที่บิดารับรองแล้วเป็นผู้สืบสันดานเช่นบุตรชอบด้วยกฎหมาย ต้องดูหลักฐานรับบุตรบุญธรรมหรือการรับรองจริง ถ้อยคำมาตราไม่ได้จำกัดการรับรองไว้เพียงทะเบียนเท่านั้น ทั้งนี้สิทธิในฐานะบุตรไม่ทำให้รับแทนที่ได้ทุกสายหรือทำให้ผู้รับเลี้ยงมีสิทธิเป็นบิดามารดาทุกกรณี