คู่มือขั้นตอนดำเนินคดีแพ่งในศาล: บอกกล่าว ฟ้อง ชี้สองสถาน สืบพยาน และบังคับคดี
ปรับปรุงเนื้อหา:
การฟ้องคดีแพ่งไม่ได้เริ่มที่การพิมพ์คำฟ้อง แต่เริ่มจากการแยกสิทธิที่เรียกร้อง วันครบกำหนดหนี้ และหลักฐานที่พิสูจน์แต่ละประเด็น คู่มือนี้อธิบายเส้นทางคดีแพ่งสามัญในศาลชั้นต้น คดีผู้บริโภค แรงงาน ครอบครัว หรือคดีตามกฎหมายเฉพาะอาจใช้ขั้นตอนต่างกัน จึงต้องเลือกประเภทคดีและศาลก่อนวางแผนการดำเนินคดี
สรุปสั้น
จัดสัญญาและหลักฐานการชำระเป็นลำดับเวลา ตรวจอายุความและเขตอำนาจ แล้วจึงเลือกบอกกล่าว ไกล่เกลี่ย หรือฟ้อง ค่าขึ้นศาลคดีมีทุนทรัพย์สามัญคิด 2% ภายใต้เพดาน 200,000 บาทสำหรับส่วนไม่เกิน 50 ล้านบาท และเพิ่ม 0.1% เฉพาะส่วนเกิน; การชนะคดีไม่เท่ากับได้รับเงินทันที
ขั้นตอนทำตามได้จริง
- 1
1. ตรวจฐานสิทธิและบอกกล่าวให้ถูกเวลา
ตรวจสัญญา วันส่งมอบ วันครบกำหนดชำระ และเหตุผิดสัญญา หนังสือบอกกล่าวควรระบุหนี้ เหตุเรียกร้อง วันให้ชำระ และวิธีส่งที่พิสูจน์การรับได้ หากกำหนดชำระตามวันปฏิทินแน่นอน การผิดนัดอาจเกิดโดยไม่ต้องเตือนตาม ป.พ.พ. ม.204; บางสิทธิ เช่น การเลิกสัญญา ต้องตรวจเงื่อนไขเพิ่ม การส่งหนังสือทวงถามอย่างเดียวไม่ทำให้อายุความสะดุดหยุดลง
- 2
2. เลือกศาลและจัดคำฟ้อง
ใช้เขตอำนาจตามภูมิลำเนาจำเลยหรือสถานที่เกิดมูลคดีตาม ป.วิ.พ. ม.4(1) ประกอบกฎเฉพาะ เช่น คดีเกี่ยวด้วยอสังหาริมทรัพย์และเขตอำนาจศาลแขวง ตรวจชื่อคู่ความ อำนาจผู้ลงนาม คำขอท้ายฟ้องและทุนทรัพย์ให้ตรงกับหลักฐาน แนบเอกสารสำคัญและสำเนาสำหรับการส่งหมาย ไม่ใช่เลือกศาลจากจังหวัดที่สำนักงานทนายตั้งอยู่
- 3
3. ตรวจค่าขึ้นศาลและการส่งหมาย
ตาราง 1 ท้าย ป.วิ.พ. ใช้กับค่าขึ้นศาลตามประเภทคำขอ ตัวอย่างคดีมีทุนทรัพย์สามัญ 1 ล้านบาท ค่าขึ้นศาล 20,000 บาท; 50 ล้านบาท 200,000 บาท; 60 ล้านบาท 210,000 บาท คดีไม่มีทุนทรัพย์หรือคำขอพิเศษอาจมีอัตราต่างกัน ให้เจ้าหน้าที่ศาลตรวจยอดจริง แยกค่าส่งหมายและค่าใช้จ่ายราชการจากค่าทนาย จากนั้นติดตามการส่งหมายเรียกและสำเนาคำฟ้องเพื่อทราบกำหนดต่อสู้คดี
- 4
4. ไกล่เกลี่ยและชี้สองสถาน
ไกล่เกลี่ยได้ก่อนฟ้องหรือระหว่างคดีโดยสมัครใจ หากตกลงต้องระบุยอด งวดชำระ ผลผิดนัด และขอบเขตการสละสิทธิให้ชัด สำหรับคดีที่ศาลกำหนดนัดชี้สองสถานตาม ม.182 ศาลพิจารณาข้ออ้าง ข้อเถียง ประเด็นพิพาทและหน้าที่นำสืบ บางคดีไม่ต้องมีนัดนี้ จึงตรวจคำสั่งนัดจริง ไม่ถือว่าทุกคดีเดินตามตารางเดียวกัน
- 5
5. ระบุพยานและเข้าสืบพยาน
ตรวจกำหนดยื่นบัญชีระบุพยานตาม ม.88 และคำสั่งศาล คัดเอกสารที่ตอบประเด็นข้อพิพาท เก็บต้นฉบับและข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์พร้อมที่มา เตรียมพยานให้เข้าใจเหตุการณ์โดยไม่แต่งคำตอบ ในวันสืบพยานมีการซักถาม ถามค้าน และถามติงภายใต้การควบคุมของศาล พยานบอกเล่าหรือไฟล์ภาพที่ขาดที่มาต้องประเมินน้ำหนักแยกกัน
- 6
6. อ่านคำพิพากษาและวางแผนบังคับคดี
แยกยอดที่ศาลให้ ดอกเบี้ย ค่าฤชาธรรมเนียม วันครบกำหนด และสิทธิอุทธรณ์ หากลูกหนี้ไม่ปฏิบัติ ต้องดำเนินขั้นตอนคำบังคับและขอหมายบังคับคดีตามกฎหมาย ป.วิ.พ. ม.274 กำหนดกรอบร้องขอบังคับคดี 10 ปี โดยมีวิธีนับเฉพาะสำหรับหนี้เป็นงวดหรือหนี้ในอนาคต การยึดทรัพย์หรืออายัดเงินเดือนอยู่ภายใต้ข้อยกเว้นและข้อจำกัด ไม่ใช่ยึดรายได้ทุกบาทได้อัตโนมัติ
ข้อควรระวัง
- อย่ารอผลเจรจาจนล่วงพ้นอายุความ ต้องตรวจเหตุสะดุดหยุดลงจริงเป็นรายสิทธิ
- การอุทธรณ์ไม่ได้ทำให้การบังคับคดีหยุดโดยอัตโนมัติ ต้องตรวจคำสั่งทุเลาหรือเงื่อนไขที่เกี่ยวข้อง
- จำเลยมีทรัพย์หรือไม่และทรัพย์ได้รับยกเว้นหรือไม่ เป็นคนละคำถามกับการพิสูจน์ว่าผิดสัญญา
คำถามที่พบบ่อย
ต้องส่งหนังสือทวงถามก่อนฟ้องทุกคดีไหม
ไม่เสมอไป ต้องดูฐานสิทธิและเงื่อนไขผิดนัดตามสัญญาหรือกฎหมาย หนังสือบอกกล่าวช่วยพิสูจน์ข้อเท็จจริง แต่ไม่แทนการตรวจอายุความ
ชนะแล้วศาลจะโอนเงินให้ทันทีหรือไม่
ไม่ใช่ ต้องดูการปฏิบัติตามคำพิพากษา หากไม่ชำระอาจต้องบังคับคดีและค้นทรัพย์ การไม่มีทรัพย์ที่ยึดได้กระทบการรับเงิน
ค่าทนายกับค่าขึ้นศาลเป็นยอดเดียวกันหรือไม่
แยกกัน ค่าขึ้นศาลเป็นค่าธรรมเนียมราชการ ส่วนงานทนายและการเดินทางประเมินตามข้อพิพาทและศาล ติดต่อเพื่อปรึกษาและขอใบเสนอราคาตามรูปคดีและเขตอำนาจศาล
แหล่งอ้างอิง
- ศาลยุติธรรม: ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ม.4, 88, 182, 274 และตาราง 1
- ศาลยุติธรรม: ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ม.204 และอายุความ
- ศาลยุติธรรม: เครื่องคำนวณค่าธรรมเนียมศาล
- กรมบังคับคดี: คู่มือติดต่อราชการ — มาตรา 274 และรายได้ยกเว้น
ข้อมูลทั่วไปไม่ใช่การวินิจฉัยคดีเฉพาะบุคคล ก่อนดำเนินการให้ตรวจตัวบทฉบับปัจจุบัน คำสั่งศาลและข้อเท็จจริงกับทนาย วันนัดและผลคดีไม่อาจรับประกันได้
ปรึกษาเจ้าหน้าที่และขอใบเสนอราคา
ติดต่อเพื่อปรึกษาและขอใบเสนอราคาตามรูปคดีและเขตอำนาจศาล