คู่มือฟ้องศาลแรงงาน: เลิกจ้างไม่เป็นธรรม ค่าชดเชย ค่าบอกกล่าว และสัญญาจ้าง

ปรับปรุงเนื้อหา: 2026-10-28

คำว่าเลิกจ้างไม่เป็นธรรมไม่ใช่ชื่อเรียกเงินทุกก้อนที่นายจ้างค้างจ่าย ค่าจ้าง ค่าชดเชย สินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า และค่าเสียหายจากการเลิกจ้างไม่เป็นธรรมมีฐานสิทธิและวิธีพิสูจน์ต่างกัน การอ่านสัญญา หนังสือเลิกจ้าง ข้อบังคับและประวัติการจ่ายเงินก่อนรวมยอด ทำให้เลือกคำขอและช่องทางร้องเรียนได้ถูกต้อง

สรุปสั้น

ค่าชดเชยปกติ ม.118 เริ่มเมื่อทำงานต่อเนื่องครบ 120 วัน และมี 6 ขั้นสูงสุด 400 วันเมื่อครบ 20 ปี ต้องตรวจข้อยกเว้นสัญญามีกำหนดระยะเวลาที่เข้าเกณฑ์และ ม.119 ก่อน สินจ้างแทนบอกกล่าวและค่าเสียหาย ม.49 เป็นคนละสิทธิ ศาลแรงงานยกเว้นค่าฤชาธรรมเนียมตาม ม.27 ไม่ใช่ยกเว้นค่าใช้จ่ายเอกชนทุกประเภท

ตารางค่าชดเชยปกติตามมาตรา 118

ตารางค่าชดเชยปกติตามมาตรา 118
อายุงานต่อเนื่อง	ค่าจ้างขั้นต่ำที่ใช้ชดเชย
ครบ 120 วัน แต่ไม่ครบ 1 ปี	30 วัน
ครบ 1 ปี แต่ไม่ครบ 3 ปี	90 วัน
ครบ 3 ปี แต่ไม่ครบ 6 ปี	180 วัน
ครบ 6 ปี แต่ไม่ครบ 10 ปี	240 วัน
ครบ 10 ปี แต่ไม่ครบ 20 ปี	300 วัน
ครบ 20 ปีขึ้นไป	400 วัน

ขั้นตอนทำตามได้จริง

1
1. ตรวจว่าการสิ้นสุดงานเป็นการเลิกจ้างหรือไม่
ตรวจหนังสือลาออก หนังสือเลิกจ้าง วันหยุดจ่ายค่าจ้างและพฤติการณ์จริง ไม่ใช้ชื่อเอกสารตัดสินเพียงอย่างเดียว รวบรวมสัญญา สลิปเงินเดือน รายการโอน ประวัติการทำงานและข้อบังคับ การย้ายบริษัทในกลุ่มหรือหยุดงานช่วงหนึ่งต้องตรวจผลต่อความต่อเนื่องของอายุงาน
2
2. แยกข้อยกเว้นค่าชดเชยจากเหตุไม่เป็นธรรม
ม.119 มีเหตุเฉพาะ เช่น ทุจริต จงใจทำให้นายจ้างเสียหาย ประมาทจนเสียหายร้ายแรง ฝ่าฝืนคำสั่งหรือข้อบังคับที่ชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรมตามเงื่อนไขการเตือน ละทิ้งหน้าที่ 3 วันทำงานติดต่อกันโดยไม่มีเหตุอันสมควร หรือจำคุกตามคำพิพากษาถึงที่สุดโดยมีข้อจำกัดสำหรับความผิดประมาทหรือลหุโทษ ต้องตรวจหลักฐานและการแจ้งเหตุเลิกจ้าง ไม่ใช่อ้างคำว่า misconduct แล้วตัดสิทธิได้เลย
3
3. เทียบตาราง ม.118 และข้อยกเว้นสัญญา
ตารางด้านล่างใช้กับผู้มีสิทธิค่าชดเชยปกติ อัตราเป็นค่าจ้างวันสุดท้ายตามหลักกฎหมาย ไม่รวมค่าบอกกล่าวหรือค่าเสียหาย สัญญาที่เขียนว่า fixed-term ไม่ได้รับยกเว้นเสมอไป ต้องเข้าเงื่อนไขงานโครงการเฉพาะที่ไม่ใช่งานปกติ งานครั้งคราวหรือฤดูกาลตามกฎหมาย มีระยะเวลาไม่เกิน 2 ปี และทำเป็นหนังสือตั้งแต่เริ่มจ้างตาม ม.118
4
4. คำนวณสินจ้างแทนการบอกกล่าวและแยก ม.49
ม.17 ผูกการบอกกล่าวของสัญญาไม่มีกำหนดระยะเวลากับงวดจ่ายค่าจ้าง และมีข้อยกเว้นตามกฎหมาย จึงไม่ใช่ค่าตกใจหนึ่งเดือนทุกกรณี ส่วน ม.49 แห่ง พ.ร.บ.จัดตั้งศาลแรงงานฯ ให้อำนาจศาลพิจารณาการเลิกจ้างไม่เป็นธรรมและสั่งรับกลับหรือกำหนดค่าเสียหายตามเงื่อนไข การจ่ายค่าชดเชยครบไม่ได้พิสูจน์ว่าการเลิกจ้างเป็นธรรมแล้ว
5
5. เลือกคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงานหรือฟ้องศาล
สิทธิเงินตามกฎหมายคุ้มครองแรงงานอาจใช้คำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงานตาม ม.123 ส่วนข้อพิพาทและคำขอเลิกจ้างไม่เป็นธรรมต้องพิจารณาอำนาจศาลแรงงาน ตรวจคำสั่งที่ออกแล้วและกำหนดโต้แย้งก่อนดำเนินซ้ำ กำหนดอายุความแต่ละสิทธิอาจต่างกัน อย่ารอรวมหลักฐานจนครบแล้วค่อยตรวจวันสุดท้าย
6
6. ยื่นฟ้อง ไกล่เกลี่ย และนำสืบ
แยกยอดและฐานกฎหมายของแต่ละคำขอในคำฟ้อง ศาลแรงงานมีการไกล่เกลี่ยตามกระบวนพิจารณา หากไม่ตกลงศาลดำเนินคดีและรับฟังพยานตามคำสั่งนัด ม.27 ยกเว้นค่าฤชาธรรมเนียมในการฟ้องและดำเนินคดีในศาลแรงงาน แต่ค่าทนาย การเดินทางหรือการเตรียมหลักฐานเอกชนต้องแยกประเมิน อ่านเงื่อนไขสละสิทธิในข้อตกลงก่อนลงชื่อ

ข้อควรระวัง

การลาออกจริงอาจต่างจากการถูกบังคับให้ลงชื่อ ต้องรักษาหลักฐานการสนทนาและสถานการณ์
อย่ารวมค่าชดเชยกับค่าเสียหายแล้วเรียกเป็นสูตรเดียว เพราะศาลต้องพิจารณาคนละฐาน
การเลิกจ้างหลังทำงานไม่ครบ 120 วันอาจไม่มีค่าชดเชยปกติ แต่ยังต้องตรวจสิทธิเงินอื่น