คู่มือร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกและคดีมรดก: ทายาท พินัยกรรม และการแบ่งทรัพย์

ขั้นตอนทำตามได้จริง

1. 1

   1. แยกสินสมรส หนี้ และกองมรดก

   สำรวจบัญชีธนาคาร ที่ดิน หุ้น สิทธิเรียกร้องและหนี้ ตรวจว่าเป็นทรัพย์ส่วนตัว สินสมรสหรือถือร่วมกับใคร มรดกไม่ได้หมายถึงทรัพย์ทุกอย่างที่ครอบครัวใช้ร่วมกัน การชำระหนี้และภาระกองมรดกต้องพิจารณาก่อนแบ่งให้ผู้รับมรดก

2. 2

   2. ทำผังทายาทและตรวจพินัยกรรม

   ม.1629 มีทายาท 6 ลำดับ ได้แก่ ผู้สืบสันดาน บิดามารดา พี่น้องร่วมบิดามารดา พี่น้องร่วมบิดาหรือมารดา ปู่ย่าตายาย และลุงป้าน้าอา ม.1630 ไม่ให้ทุกลำดับรับพร้อมกัน แต่บิดามารดาอาจรับร่วมกับผู้สืบสันดาน คู่สมรสจดทะเบียนมีสิทธิตาม ม.1635 ซึ่งเปลี่ยนตามทายาทที่อยู่ร่วมกัน ต้องตรวจการรับมรดกแทนที่และผลของพินัยกรรมด้วย

3. 3

   3. ตรวจรูปแบบพินัยกรรมและเหตุขอตั้งผู้จัดการ

   พินัยกรรมสามัญ ม.1656 ต้องทำตามเงื่อนไขลายมือชื่อและพยาน ส่วนพินัยกรรมเขียนเองทั้งฉบับ ม.1657 มีรูปแบบต่างกัน จึงไม่ต้องจดทะเบียนที่อำเภอทุกฉบับ เหตุร้องตาม ม.1713 เช่น ทายาทไม่อยู่หรือเป็นผู้เยาว์ หรือทายาท/ผู้จัดการไม่สามารถหรือไม่เต็มใจจัดการ มีเหตุขัดข้อง หรือข้อกำหนดตั้งผู้จัดการใช้ไม่ได้ ต้องบรรยายเหตุจริง ไม่ถือว่าไม่มีพินัยกรรมแล้วต้องตั้งเสมอ

4. 4

   4. เลือกศาลและจัดชุดเอกสาร

   ป.วิ.พ. ม.4(4) ใช้ศาลที่เจ้ามรดกมีภูมิลำเนาขณะตาย หากอยู่นอกราชอาณาจักรให้ใช้ศาลที่ทรัพย์มรดกตั้งอยู่ในไทย ไม่ใช่ศาลจังหวัดตามทะเบียนบ้านอย่างเดียวเสมอไป เตรียมมรณบัตร ทะเบียนบ้าน หลักฐานบุตร/บิดามารดา ทะเบียนสมรส เอกสารเปลี่ยนชื่อ พินัยกรรมและหลักฐานทรัพย์ตามที่มี เอกสารต่างประเทศต้องตรวจคำแปลและการรับรองที่ศาลต้องการ

5. 5

   5. ยื่นคำร้องและเตรียมไต่สวน

   แสดงความเป็นผู้มีส่วนได้เสีย เหตุขอตั้งและคุณสมบัติผู้เสนอแต่งตั้ง ตรวจข้อห้าม ม.1718 และรายชื่อทายาทให้ครบ ติดตามการแจ้งผู้เกี่ยวข้องและประกาศตามคำสั่งศาล เตรียมพยานเรื่องการตาย ความสัมพันธ์ ทรัพย์และเหตุขัดข้อง หากมีผู้คัดค้านคดีอาจต้องพิสูจน์ข้อพิพาทเพิ่มเติม ไม่มีวันนัดกลางที่รับประกันได้

6. 6

   6. ใช้คำสั่งและจัดการกองมรดกอย่างตรวจสอบได้

   ขอสำเนาคำสั่งรับรองและหลักฐานคดีถึงที่สุดเมื่อหน่วยงานปลายทางต้องการ ตรวจเงื่อนไขของสำนักงานที่ดิน ธนาคารหรือผู้ถือทะเบียนแต่ละแห่ง ทำบัญชีทรัพย์และหนี้ ชำระภาระและแบ่งตามสิทธิ การได้รับแต่งตั้งไม่ทำให้ผู้จัดการเป็นเจ้าของทรัพย์ทั้งหมด หลีกเลี่ยงผลประโยชน์ขัดกันและเก็บหลักฐานการรับจ่าย

ข้อควรระวัง

• ผู้จัดการมรดกไม่ใช่ผู้รับมรดกเพียงคนเดียวโดยอัตโนมัติ
• อย่าแบ่งทรัพย์จากลำดับทายาทโดยไม่ตรวจพินัยกรรม สินสมรส การแทนที่และหนี้
• คำสั่งศาลไทยไม่ทำให้โอนทรัพย์ต่างประเทศได้อัตโนมัติ ต้องตรวจอำนาจและกฎหมายปลายทาง

คำถามที่พบบ่อย

แหล่งอ้างอิง

• ศาลยุติธรรม: ป.พ.พ. ม.1629, 1630, 1635, 1656, 1657, 1713 และ 1718
• ศาลยุติธรรม: ป.วิ.พ. ม.4(4) เขตอำนาจคำร้องจัดการมรดก
• ศาลแพ่งกรุงเทพใต้: เอกสารคำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดก

ข้อมูลทั่วไปไม่ใช่การวินิจฉัยคดีเฉพาะบุคคล ก่อนดำเนินการให้ตรวจตัวบทฉบับปัจจุบัน คำสั่งศาลและข้อเท็จจริงกับทนาย วันนัดและผลคดีไม่อาจรับประกันได้

คู่มืออื่น

• คู่มือขั้นตอนดำเนินคดีแพ่งในศาล: บอกกล่าว ฟ้อง ชี้สองสถาน สืบพยาน และบังคับคดี
• คู่มือการต่อสู้คดีอาญาและประกันตัว: สอบสวน อัยการ ไต่สวนมูลฟ้อง และพิจารณาคดี
• คู่มือฟ้องศาลแรงงาน: เลิกจ้างไม่เป็นธรรม ค่าชดเชย ค่าบอกกล่าว และสัญญาจ้าง
• คู่มืออายุความแพ่งและพาณิชย์: เงินกู้ ละเมิด จ้างทำของ ค่าเช่า และตั๋วเงิน