คู่มืออายุความแพ่งและพาณิชย์: เงินกู้ ละเมิด จ้างทำของ ค่าเช่า และตั๋วเงิน

ปรับปรุงเนื้อหา: 2026-10-28

อายุความต้องเริ่มจากคำถามว่าเรียกร้องสิทธิอะไรจากใคร ไม่ใช่ค้นคำว่าเงินกู้แล้วใช้สิบปีกับทุกสัญญา หนี้เงินต้นที่ชำระครั้งเดียว หนี้เงินต้นเป็นงวด ดอกเบี้ยและหนี้ตามตั๋วเงินอาจใช้อายุความต่างกัน ตารางนี้เป็นจุดตรวจสำหรับจัดเอกสารและประเมินกำหนด ไม่ใช่เครื่องยืนยันวันสุดท้ายของคดีโดยไม่อ่านข้อเท็จจริง

สรุปสั้น

ม.193/30 ใช้ 10 ปีเมื่อไม่มีกฎหมายกำหนดสั้นกว่า ดอกเบี้ยและเงินต้นผ่อนคืนเป็นงวดตรวจ ม.193/33; สิทธิการค้าหรือการงานตรวจประเภทตาม ม.193/34; ละเมิดตรวจ ม.448 และตั๋วเงินตรวจ ม.1001–1003 การทวงถามหรือเจรจาเองไม่ทำให้อายุความสะดุดหยุดลงโดยอัตโนมัติ

ตารางตั้งต้นสำหรับตรวจอายุความ

ตารางตั้งต้นสำหรับตรวจอายุความ
สิทธิเรียกร้อง	ระยะและเงื่อนไขสำคัญ
สิทธิทั่วไปที่ไม่มีบทเฉพาะ	10 ปี — ม.193/30
ดอกเบี้ยค้างและเงินต้นผ่อนคืนเป็นงวด	5 ปี — ม.193/33(1)–(2)
ค่าเช่าทรัพย์ค้างชำระ	5 ปี — ม.193/33(3)
ค่าสินค้า การงานและค่าจ้างบางประเภท	2 ปีตามประเภท ม.193/34; ตรวจข้อยกเว้น
ละเมิด	1 ปีจากรู้การละเมิดและผู้รับผิด หรือ 10 ปีจากทำละเมิด; ตรวจข้อยกเว้นอาญา ม.448
ตั๋วเงิน	3 ปี / 1 ปี / 6 เดือน ตามสิทธิและคู่กรณี — ม.1001–1003

ขั้นตอนทำตามได้จริง

1
1. ระบุสิทธิและคู่กรณีแยกแต่ละยอด
แยกต้นเงิน ดอกเบี้ย ค่าเช่า ค่าจ้างและค่าเสียหาย ระบุผู้เป็นเจ้าหนี้ ลูกหนี้ ผู้ค้ำหรือผู้รับรองตั๋วแต่ละคน ตรวจสิทธิที่ฟ้องจริงแทนชื่อเอกสาร ตัวอย่างใบแจ้งหนี้หนึ่งฉบับอาจรวมหลายรายการที่เริ่มนับหรือใช้อายุความไม่เหมือนกัน
2
2. หาวันที่อาจบังคับสิทธิได้
ม.193/12 กำหนดหลักเริ่มนับเมื่ออาจบังคับสิทธิเรียกร้องได้ ต้องตรวจวันครบกำหนดแต่ละงวด เงื่อนไขบอกกล่าวหรือเร่งรัดหนี้และข้อยกเว้น เงินกู้ที่ไม่กำหนดวันคืนไม่ใช่นับจากวันที่ทวงเมื่อใดก็ได้ ต้องอ่าน ม.193/13 และสัญญาประกอบ
3
3. ใช้ตารางเป็นกรอบ ไม่ใช่คำตอบตายตัว
กู้ยืมชำระเงินต้นครั้งเดียวอาจใช้หลักทั่วไป 10 ปี แต่เงินต้นผ่อนคืนเป็นงวดมีบท 5 ปีตาม ม.193/33(2) ส่วนผู้ประกอบการเรียกค่าสินค้าหรือการงานต้องอ่านถ้อยคำแต่ละอนุมาตรา ม.193/34 และข้อยกเว้นกรณีใช้เพื่อกิจการของลูกหนี้ ห้ามเหมารวมว่าหนี้ระหว่างบริษัทเป็น 2 ปีทั้งหมด
4
4. ตรวจการรู้ตัวผู้รับผิดและกฎเฉพาะ
คดีละเมิด ม.448 ต้องตรวจทั้งวันรู้การละเมิดและรู้ตัวผู้ต้องรับผิด กับวันทำละเมิด หากเป็นความผิดอาญาที่มีอายุความยาวกว่าต้องตรวจวรรคสอง ตั๋วเงินต้องแยกผู้รับรอง ผู้ออกตั๋ว ผู้สั่งจ่ายและผู้สลักหลัง รวมเงื่อนไขไล่เบี้ยและประท้วง ไม่ใช้ระยะเดียวกับทุกคน
5
5. พิสูจน์เหตุสะดุดหยุดลง
ม.193/14 กำหนดเหตุ เช่น การรับสภาพหนี้ การชำระบางส่วนตามเงื่อนไข การฟ้องหรือดำเนินการที่กฎหมายระบุ ตรวจเอกสาร ผู้มีอำนาจลงนาม วันเกิดเหตุและผลการดำเนินคดีด้วย หนังสือทวงถามของเจ้าหนี้ฝ่ายเดียวไม่ใช่เหตุอัตโนมัติ และคดีที่ถอนหรือถูกจำหน่ายอาจมีผลต่างกัน
6
6. ประเมินข้อต่อสู้อายุความก่อนตกลงหรือฟ้อง
เมื่อขาดอายุความ ลูกหนี้มีสิทธิปฏิเสธการชำระตาม ม.193/10 และศาลไม่ยกอายุความขึ้นเองเมื่อไม่ได้อ้างตาม ม.193/29 แต่การจ่ายโดยสมัครใจและการรับสภาพหลังขาดอายุความมีบทเฉพาะ อย่าลงชื่อข้อตกลงหรือรวมยอดใหม่โดยไม่ประเมินผล ตรวจวันฟ้องให้เผื่อปัญหาเขตอำนาจและเอกสาร

ข้อควรระวัง

คำว่า 10 ปีเป็นบททั่วไป ไม่ใช่ระยะที่ใช้แทนบทเฉพาะทุกเรื่อง
เก็บหลักฐานวันที่รับสภาพหนี้และการชำระจริง ไม่ถือว่าการพูดคุยเท่ากับสะดุดหยุดลง
การฟ้องกับการบังคับคดีตามคำพิพากษาใช้คนละกรอบ ต้องไม่สับสนวันเริ่มนับ

คำถามที่พบบ่อย

ส่งหนังสือทวงถามก่อนหมดอายุความพอไหม

ไม่พอที่จะรับรองว่าสิทธิถูกเก็บรักษาไว้ หนังสือฝ่ายเดียวไม่ใช่เหตุสะดุดหยุดลงอัตโนมัติ ต้องตรวจ ม.193/14 และดำเนินการที่ตรงเงื่อนไขก่อนวันสุดท้าย

เงินกู้ทุกชนิดใช้อายุความสิบปีไหม

ไม่ใช่ เงินต้นคืนครั้งเดียวกับเงินต้นเป็นงวดและดอกเบี้ยมีบทต่างกัน ต้องอ่านสัญญา วันครบกำหนดและฐานสิทธิที่ฟ้อง

ตรวจอายุความต้องเตรียมเอกสารอะไร

สัญญา ใบส่งของ รายการชำระ หนังสือบอกกล่าว ข้อความรับสภาพหนี้และเอกสารคดีเดิม พร้อมวันที่ครบกำหนดแต่ละยอด ติดต่อเพื่อปรึกษาและขอใบเสนอราคาตามรูปคดีและเขตอำนาจศาล