คู่มือการหย่า อำนาจปกครองบุตร และการแบ่งสินสมรสตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์

ปรับปรุงเนื้อหา: 2026-10-28

การหย่าในไทยมีสองเส้นทางที่ผลทางกฎหมายต่างกันมาก คือการหย่าโดยความยินยอมของทั้งสองฝ่าย กับการฟ้องหย่าต่อศาลเยาวชนและครอบครัวเมื่อมีเหตุตามกฎหมาย ปัญหาที่ทำให้คดีครอบครัวยืดเยื้อมักไม่ใช่ตัวการหย่า แต่เป็นเรื่องที่ตกลงกันไม่ครบตั้งแต่แรก เช่น ใครใช้อำนาจปกครองบุตร ค่าเลี้ยงดูเดือนละเท่าใด และทรัพย์ชิ้นใดเป็นสินสมรส คู่มือนี้จัดลำดับสิ่งที่ต้องตรวจก่อนลงชื่อในบันทึกหย่า

สรุปสั้น

ถ้าทั้งสองฝ่ายตกลงกันได้ ให้ทำข้อตกลงหย่าเป็นหนังสือและจดทะเบียนหย่าที่สำนักทะเบียน เพราะการหย่าโดยความยินยอมมีผลสมบูรณ์เมื่อจดทะเบียนแล้ว (ป.พ.พ. ม.1514–1515) ถ้าตกลงไม่ได้ ต้องฟ้องหย่าโดยอาศัยเหตุตาม ม.1516 และพิสูจน์ด้วยพยานหลักฐาน ส่วนสินสมรสโดยหลักแบ่งให้ฝ่ายละเท่ากัน (ม.1533) และอำนาจปกครองบุตรต้องระบุในข้อตกลงหรือให้ศาลชี้ขาดโดยคำนึงถึงความผาสุกของบุตร

เทียบสองเส้นทางการหย่า

เทียบสองเส้นทางการหย่า
ประเด็น	หย่าโดยความยินยอม	ฟ้องหย่า
สถานที่	สำนักทะเบียนอำเภอหรือเขต	ศาลเยาวชนและครอบครัว
เงื่อนไข	ทั้งสองฝ่ายมาแสดงเจตนาและจดทะเบียน	ต้องมีเหตุตาม ม.1516 และพิสูจน์ได้
บุตรและทรัพย์สิน	ตกลงกันเองในบันทึกท้ายทะเบียนหย่า	ศาลชี้ขาดหากไม่อาจตกลงกัน
ความเสี่ยงหลัก	ข้อตกลงกว้างเกินจนบังคับไม่ได้	ขาดพยานหรือยื่นเกินอายุความบางเหตุ

ขั้นตอนทำตามได้จริง

1
1. ตรวจสถานะการสมรสและเอกสาร
การหย่าที่อำเภอทำได้กับการสมรสที่จดทะเบียนแล้ว หากสมรสในต่างประเทศ ต้องตรวจว่าได้บันทึกฐานะครอบครัวในไทยหรือไม่ และเอกสารต่างประเทศอาจต้องแปลและรับรองก่อนใช้ เตรียมทะเบียนสมรส บัตรประชาชนหรือหนังสือเดินทาง สูติบัตรบุตร และหลักฐานกรรมสิทธิ์ทรัพย์สิน
2
2. แยกสินส่วนตัวและสินสมรส
สินส่วนตัวรวมถึงทรัพย์ที่มีก่อนสมรสและทรัพย์ที่ได้มาระหว่างสมรสโดยมรดกหรือการให้โดยเสน่หา (ม.1471) ส่วนทรัพย์ที่ได้มาระหว่างสมรสและดอกผลของสินส่วนตัวเป็นสินสมรส (ม.1474) ทำบัญชีทรัพย์และหนี้พร้อมวันที่ได้มา และตรวจสัญญาก่อนสมรสถ้ามี
3
3. วางแผนอำนาจปกครองและค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตร
ข้อตกลงหย่าต้องระบุว่าใครใช้อำนาจปกครองบุตร (ม.1520) ควรกำหนดจำนวนค่าเลี้ยงดู วันชำระ วิธีโอน ค่าเล่าเรียน และสิทธิพบปะบุตรให้ชัด การเขียนเพียงว่า "ช่วยกันดูแล" มักบังคับตามไม่ได้เมื่อเกิดข้อพิพาท
4
4. หากตกลงไม่ได้ ให้ประเมินเหตุฟ้องหย่าและพยาน
เหตุฟ้องหย่าตาม ม.1516 ครอบคลุมกรณีคู่สมรสไปมีความสัมพันธ์ฉันสามีภริยากับบุคคลอื่น การทำร้ายร่างกายหรือจิตใจอย่างร้ายแรง การจงใจละทิ้งร้างเกิน 1 ปี หรือการแยกกันอยู่เพราะไม่อาจอยู่ร่วมกันโดยปกติสุขเกิน 3 ปี บางเหตุมีระยะเวลาใช้สิทธิจำกัด จึงควรบันทึกวันที่รู้เหตุและเก็บหลักฐานตั้งแต่ต้น
5
5. จดทะเบียนหรือดำเนินคดี แล้วติดตามการปฏิบัติตาม
เมื่อจดทะเบียนหย่าหรือศาลมีคำพิพากษาถึงที่สุด ให้แก้ไขเอกสารที่เกี่ยวข้อง เช่น โอนกรรมสิทธิ์ที่ดิน เปลี่ยนชื่อสกุล และแจ้งธนาคาร หากอีกฝ่ายไม่จ่ายค่าเลี้ยงดูตามข้อตกลงหรือคำพิพากษา อาจต้องดำเนินการบังคับคดีต่อ

ข้อควรระวัง

ลงชื่อบันทึกหย่าโดยยังไม่ได้ทำบัญชีทรัพย์และหนี้ร่วม
เขียนค่าเลี้ยงดูบุตรไม่ระบุจำนวนและวันชำระ
ย้ายบุตรไปต่างประเทศโดยไม่มีข้อตกลงหรือคำสั่งศาลที่ชัดเจน
ปล่อยเวลานานหลังรู้เหตุฟ้องหย่าบางประเภทจนสิทธิอาจระงับ

คำถามที่พบบ่อย

ชาวต่างชาติจดทะเบียนหย่าที่อำเภอได้หรือไม่

ได้ในหลายกรณีเมื่อการสมรสจดทะเบียนในไทย แต่สำนักทะเบียนอาจขอเอกสารเพิ่มหรือให้มีล่าม และการยอมรับผลในประเทศของคู่สมรสอาจมีเงื่อนไขของประเทศนั้น ควรตรวจกับหน่วยงานที่จะใช้เอกสารก่อน

บ้านที่ซื้อระหว่างสมรสแต่ใส่ชื่อฝ่ายเดียวเป็นของใคร

ชื่อในโฉนดไม่ได้ชี้ขาดเสมอไป ถ้าซื้อระหว่างสมรสด้วยเงินที่ไม่ใช่สินส่วนตัว โดยหลักถือเป็นสินสมรสและแบ่งตาม ม.1533 แต่ต้องพิจารณาแหล่งเงินและหลักฐานในแต่ละกรณี

ค่าบริการทนายความในคดีหย่าเท่าไร

สำนักงานไม่แสดงราคาค่าบริการบนเว็บไซต์ ขอบเขตงานขึ้นกับว่าตกลงกันได้หรือต้องฟ้องคดี มีบุตรและทรัพย์สินมากน้อยเพียงใด ส่งรายละเอียดให้เจ้าหน้าที่เพื่อขอใบเสนอราคา ค่าธรรมเนียมศาลหรือสำนักทะเบียนเป็นค่าใช้จ่ายของรัฐแยกต่างหาก