คู่มือการสืบทรัพย์ บังคับคดี ยึดทรัพย์ และอายัดสิทธิเรียกร้องตามคำพิพากษา (ป.วิ.พ. ภาค 4)

ปรับปรุงเนื้อหา: 2026-10-28

การชนะคดีและมีคำพิพากษาของศาลเป็นเพียงครึ่งทางของการทวงหนี้ หากลูกหนี้ตามคำพิพากษาไม่ปฏิบัติตามคำบังคับ เจ้าหนี้ต้องเข้าสู่กระบวนการบังคับคดีตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ภาค 4 ภายใน 10 ปีนับแต่วันมีคำพิพากษา คู่มือนี้อธิบายขั้นตอนตั้งแต่การขอหมายบังคับคดี การสืบทรัพย์สิน การยึดอสังหาริมทรัพย์ การอายัดเงินเดือนหรือสิทธิเรียกร้อง จนถึงการขายทอดตลาดของกรมบังคับคดี

สรุปสั้น

การบังคับคดีเริ่มเมื่อศาลออกคำบังคับและลูกหนี้ไม่ชำระภายในเวลาที่กำหนด เจ้าหนี้ยื่นคำขอให้ศาลออกหมายบังคับคดีและตั้งเจ้าพนักงานบังคับคดี แล้วสืบหาทรัพย์ของลูกหนี้ เช่น ที่ดิน ห้องชุด รถยนต์ บัญชีเงินฝาก หุ้น หรือเงินเดือน จากนั้นยื่นคำขอให้เจ้าพนักงานบังคับคดียึดหรืออายัด และขายทอดตลาดเพื่อนำเงินมาชำระหนี้ ต้องร้องขอบังคับคดีภายใน 10 ปีนับแต่วันมีคำพิพากษาตาม ป.วิ.พ. ม.274 เงินเดือนและทรัพย์จำเป็นบางส่วนกฎหมายห้ามยึดหรืออายัด

ประเภททรัพย์และวิธีบังคับคดี

ประเภททรัพย์และวิธีบังคับคดี
ทรัพย์	วิธีบังคับ	ข้อควรระวัง
ที่ดิน / ห้องชุด	ยึดและแจ้งสำนักงานที่ดินอายัดทางทะเบียน แล้วขายทอดตลาด	ตรวจภาระจำนองก่อน ผู้รับจำนองมีสิทธิได้รับชำระก่อน
บัญชีเงินฝาก	อายัดสิทธิเรียกร้องต่อธนาคาร	ต้องระบุธนาคารและข้อมูลที่ระบุตัวลูกหนี้ได้
เงินเดือนลูกจ้างเอกชน	อายัดต่อนายจ้างเป็นรายเดือน	มีจำนวนที่กฎหมายคุ้มครองไม่ให้อายัดตาม ม.302
รถยนต์ / สังหาริมทรัพย์	ยึดตัวทรัพย์และขายทอดตลาด	รถติดสัญญาเช่าซื้อยังเป็นของผู้ให้เช่าซื้อ

ขั้นตอนทำตามได้จริง

1
1. ตรวจคำบังคับและระยะเวลาปฏิบัติตาม
หลังพิพากษา ศาลออกคำบังคับให้ลูกหนี้ปฏิบัติตามภายในเวลาที่กำหนดตาม ม.272 ต้องตรวจว่าลูกหนี้ได้รับคำบังคับโดยชอบหรือถือว่าทราบแล้ว และครบกำหนดแล้วจริง หากมีการอุทธรณ์ คำพิพากษาไม่ถูกทุเลาการบังคับโดยอัตโนมัติ เว้นแต่ศาลสั่งทุเลา
2
2. ขอหมายบังคับคดีและตั้งเจ้าพนักงานบังคับคดี
ยื่นคำขอต่อศาลชั้นต้นให้ออกหมายบังคับคดี เมื่อศาลออกหมายแล้วจะส่งไปยังกรมบังคับคดีหรือสำนักงานบังคับคดีจังหวัดที่เกี่ยวข้อง การยื่นคำขอต้องทำภายใน 10 ปีนับแต่วันมีคำพิพากษาตาม ม.274 หากพ้นกำหนดแล้วสิทธิบังคับคดีสิ้นไป
3
3. สืบทรัพย์ของลูกหนี้ตามคำพิพากษา
รวบรวมข้อมูลจากเอกสารในคดี หนังสือรับรองบริษัท ทะเบียนที่ดินที่ตรวจได้ตามสิทธิ ข้อมูลยานพาหนะ และนายจ้างของลูกหนี้ การสืบทรัพย์ต้องทำโดยชอบด้วยกฎหมาย ห้ามขอข้อมูลบัญชีธนาคารนอกช่องทางทางการ หากเจ้าหนี้ไม่ทราบทรัพย์ ศาลอาจเรียกลูกหนี้มาไต่สวนเรื่องทรัพย์สินได้ตามที่ภาค 4 บัญญัติ
4
4. ยึดทรัพย์หรืออายัดสิทธิเรียกร้อง
ยื่นคำขอให้เจ้าพนักงานบังคับคดียึดอสังหาริมทรัพย์หรือสังหาริมทรัพย์ หรืออายัดเงินฝาก ค่าจ้าง ค่าเช่า หรือเงินที่บุคคลภายนอกต้องชำระแก่ลูกหนี้ เจ้าหนี้ต้องวางค่าใช้จ่ายในการบังคับคดีตามระเบียบกรมบังคับคดี ทรัพย์จำเป็นตาม ม.301 และรายได้ตามจำนวนที่ ม.302 คุ้มครองไม่อาจถูกบังคับคดี
5
5. ขายทอดตลาดและแบ่งเงิน
กรมบังคับคดีประกาศขายทอดตลาดล่วงหน้าและเปิดให้ตรวจสอบรายการทรัพย์ เจ้าหนี้และลูกหนี้คัดค้านราคาที่ต่ำเกินสมควรได้ตามกฎหมาย เงินที่ได้หักค่าธรรมเนียมและค่าใช้จ่ายของรัฐ ชำระผู้รับจำนองหรือเจ้าหนี้บุริมสิทธิก่อน แล้วจึงจ่ายตามบัญชีส่วนเฉลี่ย หากยังไม่พอชำระ เจ้าหนี้สืบทรัพย์อื่นต่อได้ภายในกรอบ 10 ปี

ข้อควรระวัง

รอนานเกินไปจนเกิน 10 ปีนับแต่วันมีคำพิพากษา หรือรอจนลูกหนี้โอนทรัพย์ไปแล้ว ซึ่งต้องฟ้องเพิกถอนการฉ้อฉลแยกต่างหาก
ยึดทรัพย์ที่ไม่ใช่ของลูกหนี้ เช่น รถติดเช่าซื้อหรือทรัพย์ของคู่สมรสส่วนสินส่วนตัว ทำให้ถูกร้องขัดทรัพย์และเสียค่าใช้จ่าย
ใช้วิธีทวงหนี้หรือสืบข้อมูลที่ผิดกฎหมาย เช่น ข่มขู่หรือเปิดเผยหนี้ต่อบุคคลอื่น ซึ่งอาจขัด พ.ร.บ. การทวงถามหนี้ พ.ศ. 2558 และกฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล

คำถามที่พบบ่อย

อายัดเงินเดือนลูกหนี้ได้ทั้งหมดหรือไม่

ไม่ได้ ป.วิ.พ. ม.302 คุ้มครองเงินเดือนและรายได้ในลักษณะเดียวกันไว้จำนวนหนึ่งเพื่อการดำรงชีพ และเงินเดือนข้าราชการหรือเงินบำนาญบางประเภทได้รับความคุ้มครองเป็นพิเศษ จำนวนที่คุ้มครองอาจปรับตามกฎกระทรวง จึงควรตรวจข้อมูลล่าสุดจากกรมบังคับคดีก่อนยื่นคำขอ

ค่าใช้จ่ายในการสืบทรัพย์และบังคับคดีมีอะไรบ้าง

มีค่าธรรมเนียมและค่าใช้จ่ายของรัฐตามระเบียบกรมบังคับคดี เช่น ค่าวางเงินประกันการยึดและค่าประกาศขาย ซึ่งแยกจากค่าบริการของทนายความในการสืบทรัพย์และดำเนินการ สำนักงานไม่แสดงราคาค่าบริการบนเว็บไซต์ ส่งสำเนาคำพิพากษาและข้อมูลลูกหนี้ให้เจ้าหน้าที่เพื่อขอใบเสนอราคาได้