แผนที่เขตอำนาจศาล 77 จังหวัด: ศาลแขวง ศาลจังหวัด ศาลแพ่ง ศาลอาญา และศาลชำนัญพิเศษ

ปรับปรุงเนื้อหา: 2026-10-28

การยื่นฟ้องคดีให้ถูกต้องตามเขตอำนาจศาลตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 4 และมาตรา 5 หรือประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 22 เป็นเงื่อนไขสำคัญ หากฟ้องผิดศาลอาจถูกคืนคำฟ้อง โอนคดี หรือเสียเวลาจนคดีขาดอายุความ คู่มือนี้สรุปเกณฑ์การแบ่งเขตอำนาจศาลยุติธรรมทั่วประเทศ ทั้งศาลแขวง ศาลจังหวัด และศาลชำนัญพิเศษ

สรุปสั้น

ศาลชั้นต้นของศาลยุติธรรมแบ่งตามอำนาจหน้าที่เป็น 3 กลุ่มหลัก: 1) ศาลแขวง มีอำนาจพิจารณาคดีแพ่งที่มีทุนทรัพย์ไม่เกิน 300,000 บาท และคดีอาญาที่มีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ตามพระธรรมนูญศาลยุติธรรม ม.25 2) ศาลจังหวัด ศาลแพ่ง และศาลอาญา พิจารณาคดีที่เกินอำนาจศาลแขวง และ 3) ศาลชำนัญพิเศษ (ทรัพย์สินทางปัญญาฯ ภาษีอากร ล้มละลาย แรงงาน เยาวชนและครอบครัว) ซึ่งรับเฉพาะคดีประเภทของตน

เลือกศาลชั้นต้นตามประเภทคดี

เลือกศาลชั้นต้นตามประเภทคดี
ประเภทคดี	ศาลที่รับคดี	หลักเขตพื้นที่
แพ่งทุนทรัพย์ไม่เกิน 300,000 บาท	ศาลแขวง	ภูมิลำเนาจำเลยหรือที่มูลคดีเกิด (ป.วิ.พ. ม.4)
แพ่งทุนทรัพย์เกิน 300,000 บาท หรือไม่มีทุนทรัพย์	ศาลจังหวัด / ศาลแพ่งในกรุงเทพฯ	ม.4 และ ม.4 ทวิ สำหรับคดีอสังหาริมทรัพย์
อาญาโทษจำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท	ศาลแขวง	ที่ความผิดเกิด จำเลยอยู่ หรือถูกจับ (ป.วิ.อ. ม.22)
ข้อพิพาทแรงงานตามสัญญาจ้าง	ศาลแรงงานกลาง / ศาลแรงงานภาค	ที่มูลคดีเกิด
ภาษีอากร ล้มละลาย ทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศ	ศาลชำนัญพิเศษกลาง (และศาลจังหวัดในฐานะที่กฎหมายกำหนด)	ตามกฎหมายจัดตั้งศาลนั้น

ขั้นตอนทำตามได้จริง

1
1. ตรวจสอบประเภทคดีและกฎหมายเฉพาะทาง
เริ่มจากถามว่าข้อพิพาทอยู่ในอำนาจศาลชำนัญพิเศษหรือไม่ เช่น ค่าชดเชยเลิกจ้างต้องไปศาลแรงงาน การโต้แย้งการประเมินภาษีต้องไปศาลภาษีอากร คดีละเมิดเครื่องหมายการค้าไปศาลทรัพย์สินทางปัญญาฯ และคดีครอบครัวบางประเภทไปศาลเยาวชนและครอบครัว หากไม่ใช่ จึงพิจารณาศาลยุติธรรมทั่วไป
2
2. คำนวณทุนทรัพย์หรือตรวจอัตราโทษ เพื่อเลือกศาลแขวงหรือศาลจังหวัด
คดีแพ่งให้รวมต้นเงินและดอกเบี้ยที่คำนวณถึงวันฟ้องเป็นทุนทรัพย์ ไม่รวมดอกเบี้ยในอนาคต หากเกิน 300,000 บาทต้องไปศาลจังหวัดหรือศาลแพ่ง คดีอาญาดูอัตราโทษสูงสุดของบทมาตราที่ฟ้อง ไม่ใช่โทษที่คาดว่าจะได้รับจริง
3
3. ตรวจภูมิลำเนาจำเลยหรือสถานที่ที่มูลคดีเกิด
ป.วิ.พ. ม.4 ให้ฟ้องต่อศาลที่จำเลยมีภูมิลำเนาหรือที่มูลคดีเกิด คดีเกี่ยวกับอสังหาริมทรัพย์ให้ฟ้องศาลที่ทรัพย์ตั้งอยู่ตาม ม.4 ทวิ หากมีหลายศาลที่รับได้ ม.5 ให้เลือกยื่นศาลใดศาลหนึ่ง ในกรุงเทพฯ ศาลแขวงแต่ละแห่งมีเขตเฉพาะเขตปกครอง ต้องตรวจประกาศเขตอำนาจล่าสุดของศาลก่อนยื่น
4
4. ยื่นฟ้องผ่านระบบ e-Filing หรือเคาน์เตอร์ศาลที่มีเขตอำนาจ
ศาลยุติธรรมรองรับการยื่นคำฟ้องผ่านระบบ e-Filing ของสำนักงานศาลยุติธรรมสำหรับคดีหลายประเภท ตรวจว่าศาลปลายทางเปิดรับคดีประเภทนั้นทางออนไลน์หรือไม่ ชำระค่าขึ้นศาลตามตารางท้าย ป.วิ.พ. และระบุในคำฟ้องให้ชัดว่าเหตุใดศาลนี้จึงมีเขตอำนาจ

ข้อควรระวัง

สับสนเขตอำนาจศาลแขวงในกรุงเทพฯ ซึ่งแบ่งตามเขตปกครองอย่างเคร่งครัด เช่น ยื่นศาลแขวงที่ใกล้สำนักงานแทนศาลที่ครอบคลุมภูมิลำเนาจำเลย
นำคดีแรงงานหรือคดีภาษีอากรไปฟ้องศาลแพ่งสามัญ ทำให้ศาลไม่รับหรือต้องเสียเวลาวินิจฉัยเขตอำนาจ
มูลคดีเกิดหลายท้องที่แต่ไม่บรรยายในคำฟ้องว่าเลือกศาลนี้ด้วยเหตุใด จนจำเลยยกข้อต่อสู้เรื่องเขตอำนาจได้

คำถามที่พบบ่อย

ข้อสัญญาตกลงเลือกศาลไว้ล่วงหน้ามีผลอย่างไร

หลักเขตอำนาจศาลใน ป.วิ.พ. เป็นเรื่องเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อย ข้อตกลงเลือกศาลไทยแห่งหนึ่งจึงไม่อาจตั้งอำนาจให้ศาลที่ไม่มีเขตอำนาจตาม ม.4 ได้ ส่วนข้อตกลงเลือกศาลต่างประเทศไม่ได้ตัดอำนาจศาลไทยโดยอัตโนมัติ ควรให้ทนายตรวจถ้อยคำในสัญญาคู่กับข้อเท็จจริงก่อนเลือกยื่นฟ้อง และหากต้องการให้ดำเนินการ ขอใบเสนอราคาตามขอบเขตงานได้

ถ้ายื่นฟ้องผิดศาลจะเกิดอะไรขึ้น

ศาลอาจสั่งคืนคำฟ้องเพื่อให้นำไปยื่นต่อศาลที่มีเขตอำนาจ หรือหากรับไว้แล้วอาจจำหน่ายคดีหรือโอนคดีตามกฎหมาย ความเสี่ยงสำคัญคือเวลาที่เสียไปอาจทำให้อายุความใกล้ครบ จึงควรตรวจเขตอำนาจและอายุความพร้อมกันก่อนยื่น