คู่มือคดีผู้บริโภค: ฟ้องด้วยวาจา ยกเว้นค่าธรรมเนียมศาล ภาระพิสูจน์ของผู้ประกอบการ และสินค้าไม่ปลอดภัย

ปรับปรุงเนื้อหา: 2026-10-28

ข้อพิพาทระหว่างผู้บริโภคกับผู้ประกอบธุรกิจ เช่น ซื้อรถหรือบ้านที่ชำรุด บริการไม่ตรงโฆษณา หรือสินค้าทำให้บาดเจ็บ มีวิธีพิจารณาพิเศษที่ออกแบบให้ผู้บริโภคเข้าถึงศาลได้ง่ายกว่าคดีแพ่งทั่วไป ขณะเดียวกันผู้ประกอบการก็ควรรู้ว่าภาระพิสูจน์บางเรื่องตกอยู่กับตน คู่มือนี้ใช้ได้ทั้งฝั่งผู้บริโภคและฝั่งธุรกิจ

สรุปสั้น

ผู้บริโภคฟ้องคดีผู้บริโภคได้ทั้งด้วยวาจาและเป็นหนังสือ โดยได้รับยกเว้นค่าธรรมเนียมศาล (พ.ร.บ.วิธีพิจารณาคดีผู้บริโภค ม.18) ประเด็นที่เกี่ยวกับการผลิต ส่วนประกอบ หรือการดำเนินงานซึ่งอยู่ในความรู้ของผู้ประกอบการ ภาระพิสูจน์ตกแก่ผู้ประกอบการ (ม.29) ศาลอาจสั่งค่าเสียหายเชิงลงโทษเมื่อจงใจเอาเปรียบ (ม.42) และสำหรับสินค้าไม่ปลอดภัย ต้องฟ้องภายใน 3 ปีนับแต่รู้ความเสียหายและรู้ตัวผู้ประกอบการ แต่ไม่เกิน 10 ปีนับแต่วันขาย (พ.ร.บ.ความรับผิดต่อความเสียหายที่เกิดขึ้นจากสินค้าที่ไม่ปลอดภัย ม.12)

จุดต่างจากคดีแพ่งทั่วไป

จุดต่างจากคดีแพ่งทั่วไป
ประเด็น	คดีผู้บริโภค	คดีแพ่งทั่วไป
การยื่นฟ้อง	ด้วยวาจาได้ เจ้าพนักงานคดีช่วยบันทึก	คำฟ้องเป็นหนังสือตามแบบ
ค่าธรรมเนียมศาล	ผู้บริโภคได้รับยกเว้น	ชำระตามทุนทรัพย์
ภาระพิสูจน์	ข้อเท็จจริงด้านการผลิตตกแก่ผู้ประกอบการ	ผู้กล่าวอ้างต้องพิสูจน์
บทบาทศาล	ศาลเรียกพยานหลักฐานเองได้	คู่ความนำสืบเป็นหลัก

ขั้นตอนทำตามได้จริง

1
1. ตรวจว่าเป็นคดีผู้บริโภคหรือไม่
ต้องเป็นข้อพิพาทระหว่างผู้บริโภคหรือผู้มีอำนาจฟ้องแทน กับผู้ประกอบธุรกิจ จากการบริโภคสินค้าหรือบริการ การซื้อเพื่อนำไปขายต่อเชิงพาณิชย์อาจไม่เข้าข่าย หากไม่แน่ใจ ศาลจะวินิจฉัยประเภทคดีให้
2
2. รวบรวมหลักฐานการซื้อและความเสียหาย
เก็บใบเสร็จ สัญญา โฆษณา ภาพถ่ายความชำรุด ใบรับรองแพทย์ และบันทึกการติดต่อแจ้งซ่อมหรือร้องเรียน ถ้าเป็นสินค้าอันตราย ให้เก็บตัวสินค้าไว้เป็นพยานโดยไม่ซ่อมหรือทิ้ง
3
3. ร้องเรียนหรือเจรจาก่อนฟ้องเมื่อเหมาะสม
สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภค (สคบ.) รับเรื่องร้องเรียนและไกล่เกลี่ยได้ และศาลมีขั้นตอนไกล่เกลี่ยเช่นกัน การร้องเรียนไม่ได้หยุดอายุความเสมอ จึงต้องติดตามกำหนดฟ้องคู่กันไป
4
4. ยื่นฟ้องต่อแผนกคดีผู้บริโภค
ยื่นที่ศาลที่มีแผนกคดีผู้บริโภคในเขตที่มูลคดีเกิดหรือจำเลยมีภูมิลำเนา ผู้บริโภคได้รับยกเว้นค่าธรรมเนียมศาล แต่หากเรียกร้องเกินส่วนอย่างมากหรือดำเนินคดีไม่สุจริต ศาลอาจสั่งให้ชำระค่าธรรมเนียมได้
5
5. สำหรับผู้ประกอบการ: เตรียมพยานด้านการผลิต
เพราะภาระพิสูจน์เรื่องการผลิตและการดำเนินงานตกแก่ผู้ประกอบการ ควรเก็บบันทึกควบคุมคุณภาพ ใบรับรองมาตรฐาน คู่มือการใช้ และคำเตือน ข้อสัญญาที่จำกัดความรับผิดต่อผู้บริโภคอาจไม่มีผลหากขัดต่อกฎหมายคุ้มครองผู้บริโภค

ข้อควรระวัง

ซ่อมหรือทิ้งสินค้าชำรุดก่อนเก็บหลักฐาน
รอผลร้องเรียนจนพ้นอายุความ
ผู้ประกอบการไม่มีบันทึกควบคุมคุณภาพเมื่อถูกฟ้อง
เรียกค่าเสียหายเกินจริงโดยไม่มีหลักฐานรองรับ

คำถามที่พบบ่อย

ซื้อคอนโดจากโครงการแล้วสร้างไม่เสร็จ ฟ้องเป็นคดีผู้บริโภคได้หรือไม่

โดยทั่วไปผู้ซื้อห้องชุดเพื่ออยู่อาศัยจากผู้ประกอบการพัฒนาโครงการถือเป็นผู้บริโภค จึงใช้วิธีพิจารณาคดีผู้บริโภคได้ ต้องตรวจสัญญาจะซื้อจะขายและหลักฐานการชำระเงินประกอบ

ค่าเสียหายเชิงลงโทษได้เท่าใด

ม.42 ให้ศาลสั่งได้เมื่อผู้ประกอบการจงใจเอาเปรียบหรือประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง โดยมีเพดานผูกกับค่าเสียหายจริง ซึ่งต่างกันตามจำนวนค่าเสียหาย ศาลพิจารณาจากพฤติการณ์เป็นรายคดี

ค่าบริการทนายคดีผู้บริโภคเท่าไร

สำนักงานไม่แสดงราคาค่าบริการบนเว็บไซต์ ส่งสัญญา ใบเสร็จ และภาพความเสียหายให้เจ้าหน้าที่เพื่อขอใบเสนอราคา ผู้บริโภคได้รับยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลตามกฎหมาย