เช็กลิสต์ตรวจร่างสัญญาธุรกิจ 10 ประการ: เบี้ยปรับ จำกัดความรับผิด เหตุสุดวิสัย และเขตอำนาจ

ปรับปรุงเนื้อหา: 2026-10-28

สัญญาธุรกิจส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดปัญหาเพราะเงื่อนไขที่ตกลงกันชัดเจน แต่เพราะข้อความที่ไม่มีใครอ่านจนจบ: อำนาจลงนามของฝ่ายตรงข้าม เงื่อนไขชำระเงินที่ขาดผลของการผิดนัด หรือข้อตกลงเบี้ยปรับที่สูงจนศาลต้องปรับลด คู่มือนี้รวมสิบประการที่ควรตรวจก่อนลงนามสัญญาการค้า โดยอ้างอิงประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์และกฎหมายลำดับรองที่เกี่ยวข้อง สัญญาแต่ละฉบับมีพฤติการณ์ต่างกัน ข้อความในหน้านี้จึงเป็นหลักการทั่วไป ไม่ใช่ความเห็นกฎหมายเฉพาะฉบับ

สรุปสั้น

ก่อนลงนามให้ตรวจ 10 เรื่อง: ตัวคู่สัญญาและอำนาจลงนาม วัตถุประสงค์ เงื่อนไขชำระเงิน ระยะเวลาและการเลิกสัญญา เบี้ยปรับตาม ป.พ.พ. ม.379–383 (ศาลปรับลดเบี้ยปรับที่สูงเกินส่วนได้ตาม ม.383) ข้อจำกัดความรับผิด เหตุสุดวิสัยตาม ม.8 การรับประกันและการโอนสิทธิ กฎหมายที่ใช้บังคับ และเขตอำนาจศาลหรืออนุญาโตตุลาการ

เช็กลิสต์ตรวจสัญญาธุรกิจ 10 ประการ

เช็กลิสต์ตรวจสัญญาธุรกิจ 10 ประการ
รายการ	สิ่งที่ต้องตรวจ	ความเสี่ยงหากละเลย
1. ตัวคู่สัญญาและอำนาจลงนาม	หนังสือรับรองนิติบุคคล กรรมการผู้มีอำนาจ หนังสือมอบอำนาจ	สัญญาผูกพันบริษัทไม่ได้หรือต้องฟ้องบุคคลผิดตัว
2. วัตถุประสงค์และขอบเขตงาน	นิยามผลงาน เกณฑ์ตรวจรับ สิ่งที่ไม่รวมในสัญญา	โต้แย้งว่างานใดอยู่ในขอบเขต
3. เงื่อนไขชำระเงิน	งวดชำระ เงื่อนไขครบกำหนด ดอกเบี้ยผิดนัด การหักภาษี ณ ที่จ่าย	ไม่มีเครื่องมือบีบเมื่อค้างชำระ
4. ระยะเวลาและการเลิกสัญญา	เหตุเลิก วิธีบอกกล่าว ผลของทรัพย์และเอกสารหลังเลิก	เลิกผิดเงื่อนไขจนกลายเป็นฝ่ายผิดสัญญา
5. เบี้ยปรับ	ป.พ.พ. ม.379–383 เหตุริบ จำนวน และอำนาจศาลปรับลดตาม ม.383	เบี้ยปรับสูงเกินส่วนบังคับได้ยากและเสียเวลาฟ้อง
6. จำกัดความรับผิด	เพดานความรับผิด ข้อยกเว้น ความเสียหายทางอ้อม ความบังคับของ พ.ร.บ.ข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม ม.8	รับผิดไม่จำกัดหรือข้อยกเว้นที่เป็นโมฆะ
7. เหตุสุดวิสัย	นิยามเทียบ ป.พ.พ. ม.8 การแจ้งเหตุ ผลต่อภาระและการเลิก	อ้างเหตุสุดวิสัยไม่ได้เพราะขาดขั้นตอนแจ้ง
8. การรับประกันและการโอนสิทธิ	ข้อรับรอง ระยะรับผิด สิทธิโอนหรือมอบงานช่วง	รับผิดต่อข้อรับรองที่ไม่เคยตั้งใจให้
9. กฎหมายที่ใช้บังคับ	สัญญาข้ามชาติให้ระบุกฎหมายและภาษาของสัญญาให้ชัด	ตีความสัญญาตามกฎหมายที่ไม่ได้ตั้งใจ
10. เขตอำนาจและการระงับข้อพิพาท	ศาลตาม ป.วิ.พ. ม.4(1) หรืออนุญาโตตุลาการ สถาบันและที่ตั้ง	ต้องไปสู้คดีในที่ที่ไม่ได้วางแผน

ขั้นตอนทำตามได้จริง

1
1. ตรวจตัวคู่สัญญาและอำนาจลงนาม
ขอหนังสือรับรองนิติบุคคลจากกรมพัฒนาธุรกิจการค้าฉบับปัจจุบัน ตรวจชื่อบริษัท ทุนจดทะเบียน วัตถุประสงค์ และกรรมการผู้มีอำนาจลงนามว่าต้องลงนามคนเดียวหรือร่วมกัน หากผู้ลงนามไม่ใช่กรรมการต้องมีหนังสือมอบอำนาจที่ครอบคลุมการกระทำนั้น การลงนามโดยผู้ไม่มีอำนาจอาจทำให้บริษัทปฏิเสธผลผูกพันได้ สัญญากับห้างหุ้นส่วนหรือบุคคลธรรมดาก็ต้องตรวจทะเบียนพาณิชย์และบัตรประชาชนตามจริง
2
2. ล็อกวัตถุประสงค์ ขอบเขตงาน และเงื่อนไขชำระเงิน
เขียนนิยามผลงาน เกณฑ์ตรวจรับ และสิ่งที่ไม่รวมให้ชัด เงื่อนไขชำระเงินต้องระบุยอด งวด วันครบกำหนด และผลของการผิดนัด ป.พ.พ. ม.204 กำหนดเรื่องการผิดนัดและการบอกกล่าว ส่วนดอกเบี้ยผิดนัดให้ตรวจอัตราตาม ม.224 ซึ่งมีการแก้ไขปรับอัตราเป็นระยะ จึงควรยืนยันอัตราที่ใช้บังคับ ณ วันทำสัญญา อย่าปล่อยให้การชำระเงินขึ้นกับคำว่า 'เมื่อเหมาะสม' ที่ตีความได้หลายทาง
3
3. ตรวจข้อตกลงเบี้ยปรับตาม ป.พ.พ. ม.379–383
เมื่อลูกหนี้สัญญาไว้ว่าจะใช้เงินเป็นเบี้ยปรับเมื่อไม่ชำระหนี้หรือชำระไม่ถูกต้อง การผิดนัดทำให้ตกเป็นริบตาม ม.379 เจ้าหนี้อาจเรียกเบี้ยปรับแทนการชำระหนี้ตาม ม.380 หรือเรียกเพิ่มเติมจากการชำระในกรณีชำระไม่ถูกต้องตาม ม.381 แต่ถ้าเบี้ยปรับที่ริบสูงเกินส่วน ศาลมีอำนาจลดลงเป็นจำนวนพอสมควรตาม ม.383 โดยพิเคราะห์ทางได้เสียของเจ้าหนี้ทุกอย่างอันชอบด้วยกฎหมาย และเมื่อชำระเบี้ยปรับไปแล้ว สิทธิขอลดย่อมขาดไป การเขียนตัวเลขสูงไว้ข่มขวัญจึงไม่ได้การันตีว่าจะบังคับได้เต็มจำนวน
4
4. ประเมินข้อจำกัดความรับผิด
ข้อตกลงยกเว้นหรือจำกัดความรับผิดต้องตรวจทั้งเพดานจำนวนเงิน ข้อยกเว้นสำหรับเจตนาหรือประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง และความเสียหายทางอ้อม พ.ร.บ.ว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 ม.8 บัญญัติให้ข้อตกลงที่ทำไว้ล่วงหน้าเพื่อยกเว้นความรับผิดในความเสียหายต่อชีวิต ร่างกาย หรืออนามัยของผู้อื่นเป็นโมฆะ และในสัญญาสำเร็จรูปหรือสัญญาผู้บริโภค ข้อตกลงที่ทำให้ผู้กำหนดเงื่อนไขได้เปรียบเกินสมควรอาจถูกจำกัดผลตาม ม.4 วรรคสอง ให้ใช้บังคับได้เพียงเท่าที่เป็นธรรมและสมควรตามพฤติการณ์
5
5. เขียนเหตุสุดวิสัยให้ใช้ได้จริง
ป.พ.พ. ม.8 นิยามเหตุสุดวิสัยว่าเป็นเหตุที่มิอาจป้องกันได้แม้ฝ่ายที่จะต้องเผชิญได้ใช้ความระมัดระวังอันสมควรแก่ตนแล้ว ข้อตกลงที่ดีต้องระบุตัวอย่างเหตุ หน้าที่แจ้งภายในเวลาที่กำหนด ผลต่อภาระระหว่างเหตุ และสิทธิเลิกเมื่อเหตุยืดเยื้อ อย่าเขียนเหตุสุดวิสัยกว้างจนครอบคลุมความล้มเหลวทางการเงินของตนเอง เพราะศาลมักตีความข้อยกเว้นนี้อย่างจำกัด
6
6. เลือกกฎหมายใช้บังคับและช่องทางระงับข้อพิพาท
สัญญาภายในประเทศมักใช้กฎหมายไทยและเขตอำนาจศาลตาม ป.วิ.พ. ม.4(1) ส่วนสัญญาข้ามชาติควรระบุกฎหมายที่ใช้บังคับและภาษาของสัญญาให้ชัด โดยตระหนักว่าการเลือกกฎหมายต่างประเทศอาจต้องพิสูจน์เนื้อหากฎหมายนั้นต่อศาลไทย หากต้องการอนุญาโตตุลาการให้ระบุสถาบัน เช่น สถาบันอนุญาโตตุลาการ สำนักงานศาลยุติธรรม ที่ตั้ง กฎการพิจารณา และภาษา การเขียนข้อตกลงอนุญาโตตุลาการขาดองค์ประกอบอาจทำให้โต้แย้งความสมบูรณ์ของข้อตกลงในภายหลัง

ข้อควรระวัง

ลงนามกับบุคคลที่ไม่มีอำนาจโดยไม่ตรวจหนังสือรับรอง ทำให้บังคับบริษัทไม่ได้
ตั้งเบี้ยปรับสูงเกินส่วนโดยคิดว่าบังคับได้เต็ม ทั้งที่ศาลปรับลดได้ตาม ม.383
ยอมข้อยกเว้นความรับผิดที่ขัด พ.ร.บ.ข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม ม.8 โดยไม่รู้ว่าเป็นโมฆะ

คำถามที่พบบ่อย

เบี้ยปรับในสัญญาสูงมาก ยังบังคับได้เต็มจำนวนไหม

ไม่เสมอไป ป.พ.พ. ม.383 ให้อำนาจศาลลดเบี้ยปรับที่สูงเกินส่วนลงเป็นจำนวนพอสมควร โดยพิเคราะห์ทางได้เสียของเจ้าหนี้ทุกอย่างอันชอบด้วยกฎหมาย ไม่ใช่แค่ความเสียหายในทรัพย์สิน และเมื่อชำระเบี้ยปรับแล้ว สิทธิขอลดก็ขาดไป

เขียนยกเว้นความรับผิดทุกกรณีได้หรือไม่

ไม่ได้ทั้งหมด พ.ร.บ.ว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 ม.8 ทำให้ข้อตกลงล่วงหน้าที่ยกเว้นความรับผิดต่อชีวิต ร่างกาย หรืออนามัยเป็นโมฆะ และข้อยกเว้นอื่นในสัญญาสำเร็จรูปหรือสัญญาผู้บริโภคอาจถูกจำกัดผลถ้าไม่เป็นธรรม

ควรเลือกศาลหรืออนุญาโตตุลาการ

ขึ้นกับลักษณะธุรกรรม อนุญาโตตุลาการเหมาะกับสัญญาข้ามชาติหรือเรื่องที่ต้องการความลับและผู้เชี่ยวชาญ แต่มีต้นทุนสถาบัน ส่วนศาลไทยเหมาะกับข้อพิพาทภายในประเทศที่ต้องการคำบังคับรัดกุม หากไม่แน่ใจควรให้ทนายตรวจพฤติการณ์ก่อนเลือก

ค่าตรวจหรือร่างสัญญาธุรกิจคิดอย่างไร

ค่าบริการขึ้นกับความยาว ภาษา และความซับซ้อนของข้อพิพาท ติดต่อทนายความเพื่อตรวจเอกสารและขอใบเสนอราคาตามขอบเขตจริง เราไม่แสดงราคาตายตัวบนเว็บไซต์