คู่มือเช็คเด้ง: ร้องทุกข์ตาม พ.ร.บ.ความผิดอันเกิดจากการใช้เช็ค และฟ้องเรียกเงินทางแพ่ง

ปรับปรุงเนื้อหา: 2026-10-28

เช็คที่ธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงินเป็นปัญหาที่พบบ่อยในธุรกิจซื้อขายเชื่อ ผู้ทรงเช็คมักคิดว่าแจ้งความได้ทุกกรณี แต่ความผิดอาญาตามกฎหมายเช็คมีเงื่อนไขเฉพาะ และมีกำหนดเวลาร้องทุกข์ที่สั้นมาก คู่มือนี้แยกเส้นทางอาญาและแพ่งเพื่อไม่ให้เสียสิทธิทั้งสองทาง

สรุปสั้น

เก็บเช็คตัวจริงและใบคืนเช็คจากธนาคาร แล้วตรวจว่าเช็คออกเพื่อชำระหนี้ที่มีอยู่จริงและบังคับได้หรือไม่ ความผิดตาม พ.ร.บ.ว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็ค พ.ศ. 2534 ม.4 เป็นความผิดอันยอมความได้ ต้องร้องทุกข์ภายใน 3 เดือนนับแต่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำ (ป.อ. ม.96) ส่วนการฟ้องเรียกเงินตามเช็คทางแพ่งต่อผู้สั่งจ่ายมีอายุความ 1 ปี (ป.พ.พ. ม.1002) แม้ขาดอายุความตามเช็ค ก็อาจยังฟ้องตามมูลหนี้เดิมได้ตามอายุความของหนี้นั้น

เทียบเส้นทางอาญาและแพ่ง

เทียบเส้นทางอาญาและแพ่ง
ประเด็น	อาญา (พ.ร.บ.เช็ค)	แพ่ง
กำหนดเวลา	ร้องทุกข์ภายใน 3 เดือน	ฟ้องตามเช็คภายใน 1 ปี หรือตามมูลหนี้เดิม
โทษหรือผล	ปรับไม่เกิน 60,000 บาท หรือจำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือทั้งจำทั้งปรับ	คำพิพากษาให้ชำระเงินและบังคับคดีได้
เงื่อนไขสำคัญ	ออกเช็คชำระหนี้ที่มีอยู่จริงและบังคับได้	พิสูจน์หนี้และความรับผิดตามเช็ค
การยอมความ	ยอมความได้ คดีอาญาระงับเมื่อถอนหรือยอมความ	ทำสัญญาประนีประนอมยอมความได้

ขั้นตอนทำตามได้จริง

1
1. เก็บหลักฐานทันทีที่เช็คถูกคืน
เก็บเช็คตัวจริง ใบแจ้งการคืนเช็คที่ระบุเหตุผลของธนาคาร ใบแจ้งหนี้ ใบส่งสินค้า และข้อความที่ลูกหนี้ยอมรับหนี้ บันทึกวันที่ธนาคารปฏิเสธ เพราะเป็นจุดเริ่มต้นนับกำหนดร้องทุกข์ในทางปฏิบัติ
2
2. ตรวจว่าเข้าองค์ประกอบความผิดหรือไม่
ความผิดตาม ม.4 ต้องเป็นการออกเช็คเพื่อชำระหนี้ที่มีอยู่จริงและบังคับได้ตามกฎหมาย เช็คที่ออกเป็นประกันหนี้ในอนาคต หรือชำระหนี้ที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย เช่น หนี้ดอกเบี้ยเกินอัตรา มักไม่เป็นความผิดอาญา แต่อาจยังเรียกร้องทางแพ่งได้บางส่วน
3
3. ร้องทุกข์ภายใน 3 เดือน
ร้องทุกข์ต่อพนักงานสอบสวนในท้องที่ที่ธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงินหรือท้องที่อื่นที่มีอำนาจ หรือยื่นฟ้องต่อศาลเองก็ได้ หากพ้น 3 เดือนนับแต่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำ คดีอาญาจะขาดอายุความ
4
4. ดำเนินคดีแพ่งคู่ขนานเมื่อจำเป็น
การยอมความในคดีอาญาไม่ได้แปลว่าได้เงินเสมอ ควรทำสัญญาประนีประนอมเป็นหนังสือระบุจำนวนและงวดชำระ หากลูกหนี้ไม่ชำระ ให้ฟ้องแพ่งตามเช็คภายใน 1 ปี หรือฟ้องตามมูลหนี้ซื้อขายภายในอายุความของหนี้นั้น
5
5. บังคับคดีเมื่อได้คำพิพากษา
คำพิพากษาคดีอาญาเรื่องเช็คไม่ได้สั่งให้ชำระหนี้โดยอัตโนมัติ เจ้าหนี้ต้องอาศัยคำพิพากษาทางแพ่งหรือสัญญาประนีประนอมที่ศาลพิพากษาตาม แล้วจึงสืบทรัพย์และขอบังคับคดี

ข้อควรระวัง

รอเจรจานานจนเกิน 3 เดือนแล้วจึงคิดแจ้งความ
รับเช็คค้ำประกันโดยเข้าใจว่าแจ้งความได้
ถอนคำร้องทุกข์โดยไม่มีสัญญาชำระหนี้เป็นหนังสือ
คืนเช็คตัวจริงให้ลูกหนี้ระหว่างเจรจา

คำถามที่พบบ่อย

ลูกหนี้ปิดบัญชีก่อนวันที่ในเช็ค เป็นความผิดหรือไม่

พ.ร.บ.เช็ค ม.4 ครอบคลุมหลายลักษณะ เช่น ไม่มีเงินพอจ่าย ปิดบัญชี หรือห้ามธนาคารจ่ายเงินโดยเจตนาไม่สุจริต แต่ยังต้องเข้าเงื่อนไขว่าเช็คออกเพื่อชำระหนี้ที่บังคับได้

เช็คบริษัทเด้ง ฟ้องกรรมการได้หรือไม่

กฎหมายเช็คกำหนดให้ผู้แทนนิติบุคคลที่เกี่ยวข้องกับการกระทำความผิดอาจต้องรับผิดด้วย (ม.5 ประกอบหลักความรับผิดของผู้แทน) ต้องดูว่าใครลงนามและมีส่วนในการสั่งจ่ายเป็นรายกรณี

ค่าบริการทนายคดีเช็คเท่าไร

สำนักงานไม่แสดงราคาค่าบริการบนเว็บไซต์ ส่งสำเนาเช็คและใบคืนเช็คให้เจ้าหน้าที่เพื่อขอใบเสนอราคา ค่าขึ้นศาลกรณีฟ้องแพ่งเป็นค่าธรรมเนียมรัฐแยกต่างหาก