ประเมินมูลค่ากิจการและหุ้น

วิธีรายได้คิดจากกระแสเงินสดที่กิจการจะสร้างในอนาคตคิดลดกลับมาเป็นมูลค่าปัจจุบัน เหมาะกับกิจการที่มีรายได้ต่อเนื่องคาดการณ์ได้ วิธีตลาดเทียบกับราคาซื้อขายของกิจการลักษณะเดียวกัน เหมาะเมื่อมีข้อมูลเทียบเคียงพอ และวิธีมูลค่าทรัพย์สินสุทธิเหมาะกับกิจการที่ถือทรัพย์สินเป็นหลักหรือกิจการที่กำลังเลิกกิจการ

ในทางปฏิบัติเราคำนวณอย่างน้อยสองวิธีเสมอ แล้วอธิบายว่าเหตุใดผลจึงต่างกัน ช่วงมูลค่าที่ได้จากสองวิธีมีน้ำหนักในการเจรจามากกว่าตัวเลขเดียวที่ไม่มีที่มา เพราะคู่เจรจาเห็นขอบเขตของความเห็นต่างได้ชัด

อัตราคิดลดสำหรับกิจการไทยขนาดกลางต้องสะท้อนความเสี่ยงที่มีจริง ทั้งการพึ่งพาลูกค้ารายใหญ่ไม่กี่ราย การพึ่งพาผู้ก่อตั้งเป็นผู้ตัดสินใจทุกเรื่อง และความผันผวนของต้นทุนวัตถุดิบ เราแสดงองค์ประกอบของอัตราคิดลดทีละส่วนเพื่อให้ผู้อ่านโต้แย้งเฉพาะส่วนที่ไม่เห็นด้วยได้

หุ้นในบริษัทจำกัดที่ไม่มีตลาดรองรับต้องคิดส่วนลดสภาพคล่อง และหุ้นที่ไม่มีอำนาจควบคุมต้องคิดส่วนลดสัดส่วนที่ไม่ใช่เสียงข้างมาก สองรายการนี้เปลี่ยนตัวเลขได้มาก จึงเป็นจุดที่ต้องอธิบายด้วยเหตุผลและข้อมูลอ้างอิง ไม่ใช่กำหนดตามความเคยชิน

เมื่อรายงานประเมินถูกใช้ในคดี ผู้จัดทำต้องพร้อมอธิบายวิธีการต่อศาล ความน่าเชื่อถือจึงขึ้นกับความสามารถตามรอยของข้อมูล ทุกตัวเลขต้องอ้างไปถึงเอกสารต้นทาง ไม่ว่าจะเป็นงบการเงินที่ยื่นต่อหน่วยงาน สัญญากับลูกค้า หรือรายการเดินบัญชีธนาคาร

ในการแบ่งมรดกที่มีหุ้นบริษัทครอบครัวรวมอยู่ ความขัดแย้งมักเกิดเพราะทายาทที่บริหารกิจการกับทายาทที่ไม่ได้บริหารมองมูลค่าไม่เหมือนกัน รายงานที่แยกให้เห็นว่าส่วนใดของกำไรมาจากแรงงานของผู้บริหารและส่วนใดมาจากทรัพย์สินของกิจการช่วยลดข้อพิพาทลงได้จริง