การขอถิ่นที่อยู่ถาวรและสัญชาติไทย ในแม่ฮ่องสอน

แม่ฮ่องสอนเป็นจังหวัดภูเขาที่มีอำเภอกระจายห่างกันมาก การเดินทางระหว่างอำเภอปายกับตัวเมืองหรือแม่สะเรียงใช้เวลาหลายชั่วโมงบนทางคดเคี้ยว งานคดีจึงต้องวางแผนวันนัดและการรวบรวมพยานล่วงหน้า เพราะการเรียกพยานจากอำเภอห่างไกลให้มาศาลในวันเดียวกันไม่ใช่เรื่องง่าย

ที่ดินจำนวนมากอยู่ในเขตป่าและพื้นที่สูงที่รัฐดูแล ชาวบ้านหลายครอบครัวทำกินมานานโดยมีเพียงหลักฐานการครอบครองหรือเอกสารที่ออกให้ใช้ประโยชน์ ไม่ใช่โฉนด การซื้อขายที่ดินในพื้นที่จึงต้องแยกให้ออกระหว่างสิทธิที่โอนได้ตามกฎหมายกับการส่งมอบการครอบครองที่ไม่ก่อสิทธิใด ๆ ให้ผู้จ่ายเงิน

เศรษฐกิจพึ่งการท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติและวัฒนธรรม โฮมสเตย์ในหมู่บ้าน ร้านกาแฟ และธุรกิจนำเที่ยวเดินป่า อีกด้านหนึ่งจังหวัดติดชายแดนเมียนมา จึงมีเรื่องสถานะบุคคล การจดทะเบียนเกิด และเอกสารประจำตัวของผู้ที่อาศัยมานานแต่ยังไม่มีสัญชาติ ซึ่งเป็นงานเอกสารที่ต้องทำเป็นลำดับขั้นและใช้เวลา